Wstęp
W obecnych czasach, coraz więcej przedsiębiorców powierza prowadzenie działań windykacyjnych specjalizującym się w tym zakresie kancelariom prawnym lub firmom windykacyjnym. W praktyce można zaobserwować wiele narzędzi pozasądowej windykacji – od przypomnień o płatności (SMS, e-mail) po negocjacje prowadzone w formie telefonicznej bądź bezpośredniej z dłużnikiem. Jednakże, rosnącym problemem są sytuacje, gdy działania te przybierają formę natarczywej lub wręcz agresywnej windykacji.
Nie brakuje przykładów: ponawianie żądań zapłaty wobec osób, których zobowiązania zostały w całości spłacone na rzecz wierzyciela pierwotnego (czyli przed sprzedażą wierzytelności), zobowiązań umorzonych w postępowaniu upadłościowym, ignorowanie informacji o ogłoszonej upadłości, czy też próby egzekwowania roszczeń, które uległy przedawnieniu. Takie działania stawiają pytania o dopuszczalne granice windykacji oraz o odpowiedzialność wierzyciela bądź firmy windykacyjnej, która owe granice narusza.
W tym kontekście nie można zapominać, że wszelkie działania windykacyjne podejmowane przez podmioty windykacyjne bądź ich pracowników (windykatorów) nie mogą godzić w dobra osobiste dłużnika, w szczególności takie jak: godność, prywatność, nietykalność mieszkania czy wolność od presji psychicznej. Ich ochrona wynika wprost z przepisów ustawy z dnia 23.04.1964 r. Kodeks cywilny (dalej: ,,k.c.’’). W przypadku stwierdzenia naruszenia dóbr osobistych osoba pokrzywdzona (czyli, której dobra osobiste zostały naruszone) może domagać się odpowiednich roszczeń od sprawcy. Warto pamiętać, że w określonych sytuacjach osobie pokrzywdzonej przysługuje również ochrona na drodze karnej.
Co to są dobra osobiste ?
Przepisy Kodeksu cywilnego nie zawierają żadnej definicji legalnej dóbr osobistych, wskazując na ich przykładowy katalog obejmujący m.in. zdrowie, cześć, nazwisko lub pseudonim, wizerunek, nietykalność mieszkania.
W wyroku z dnia 26.5.2017 r. (sygn. akt I CSK 557/17) Sąd Najwyższy wskazał, że:
,,Dobra osobiste stanowią atrybut każdej osoby fizycznej, z którą są ściśle związane i jako takie mają indywidualny charakter; skupiają indywidualność człowieka”.
W orzecznictwie i doktrynie często podkreśla się, że dobra osobiste muszą mieć charakter: niematerialny, niemajątkowy i ściśle związany z określoną osobą. Mówiąc o dobrach osobistych dłużnika w kontekście prowadzonych działań windykacyjnych, do których naruszeń najczęściej dochodzi, można w szczególności zaliczyć: prawo do prywatności, nietykalność mieszkania, wizerunek (np. w mediach społecznościowych czy na profilach firmowych przedsiębiorcy), prawo do spokoju i wolności od presji psychicznej.
Co istotne:
„Dla ustalenia naruszenia dobra osobistego jako dobra indywidualnego, nierozerwalnie związanego z konkretną osobą, konieczne jest stwierdzenie bezprawnego zachowania się podmiotu dobro to naruszającego, dającego się zindywidualizować przeciwko osobie ubiegającej się o udzielenie jej ochrony” .
(wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 3.6.2003 r., sygn. akt I ACa 1162/02)
Bezprawność działań firmy windykacyjnej
Granica pomiędzy prawnie dopuszczalnymi działaniami takimi jak kontakt telefoniczny z dłużnikiem, przypomnienie w formie SMS lub e-mail o zbliżającym się terminie płatności, pisemnym wezwaniem do zapłaty czy bezpośrednim spotkaniem z dłużnikiem, a naruszeniem dóbr osobistych dłużnika takich jak np. prawo do nietykalności mieszkania czy prawo do spokoju jest dość cienka.
Obecnie w orzecznictwie ugruntowany jest pogląd, że nie każde działanie firmy windykacyjnej zmierzające do odzyskania długu legalizuje wkroczenie w sferę dóbr osobistych dłużnika.
Należy wiedzieć, że wszelkie działania o charakterze nadmiernym (np. zbyt duża liczba wysyłanych przypomnień o płatności w formie SMS lub e-mail, pisemnych wezwań do zapłaty), nękającym i dręczącym (często dotyczy to liczby otrzymywanych połączeń telefonicznych i niekiedy również pory dnia) mające na celu zastraszenia dłużnika oraz członków jego rodziny, a także nachodzenie dłużnika w miejscu pracy lub w miejscu zamieszkania zmierzające do wywołania w nim obawy o naruszenie miru domowego – realizowane o zasadę: ,,cel uświęca środki’’ jest prawnie niedopuszczalne.
W związku z powyższym, wierzyciel (a w szczególności firma windykacyjna, która działa w jego imieniu) zobowiązany jest uszanować (uwzględnić) stanowisko dłużnika w zakresie polubownej spłaty roszczenia. W takim przypadku, wierzyciel powinien rozważyć podjęcie dalszych działań windykacyjnych, kierując przysługujące mu roszczenie do sądu bądź komornika sądowego.
Środki ochrony prawnej
W zależności od rodzaju oraz zakresu dokonanych naruszeń dóbr osobistych, osoba, której dobra osobiste zostały naruszone może skorzystać następujących środków ochrony prawnej:
- na drodze powództwa cywilnego o naruszenie dóbr osobistych (podstawa prawna: art. 23 k.c. w zw. art. 24 § 1 – 2 k.c. w zw. art. 448 k.c.). W zakresie powództwa o naruszenie dóbr osobistych, stronie powodowej przysługują poniższe roszczenia o:
- zaniechanie określonych działań;
- usunięcie określonych skutków naruszenia;
- zapłatę określonej sumy pieniężnej na wskazany cel społeczny;
- zapłatę zadośćuczynienia za doznaną krzywdę.
- na drodze karnej w zakresie przestępstwa uporczywego nękania (podstawa prawna: art. 190a § 1 k.k. Należy pamiętać, że przestępstwo uporczywego nękania jest ścigane wyłącznie z wniosku złożonego przez osobę lub podmiot pokrzywdzony.
Podsumowanie
,,Prowadzenie działań windykacyjnych bez zachowania umiaru i poszanowania praw dłużnika może prowadzić do realnych naruszeń dóbr osobistych, za które przysługuje sądowa ochrona. Skala zadośćuczynienia powinna uwzględniać zarówno doznaną krzywdę, jak i pełnić funkcję prewencyjną, zniechęcającą do stosowania bezprawnych metod windykacji’’.
(K. Mularski, „Nękająca windykacja” w perspektywie ochrony dóbr osobistych dłużnika, „Studia Prawa Prywatnego” 2015, nr 2).
Działania windykacyjne, które przybierają charakter nadmiernych, uporczywych lub zastraszających, mogą zostać uznane za bezprawne i skutkować odpowiedzialnością cywilną lub karną. Dłużnik, którego dobra osobiste zostały naruszone, może dochodzić ochrony swoich praw na drodze sądowej – zarówno cywilnej (roszczenia z tytułu naruszenia dóbr osobistych), jak i karnej (w przypadku uporczywego nękania).
Granice dopuszczalnej windykacji wyznaczają nie tylko przepisy prawa, ale również zasady współżycia społecznego i szacunek wobec drugiego człowieka.
Najczęściej zadawane pytania (FAQ)
- Czy firma windykacyjna może kontaktować się ze mną codziennie?
Nie, kontakt windykacyjny, jeśli staje się natarczywy (np. codzienne telefony, SMS-y, e-maile), może być uznany za naruszenie dóbr osobistych, takich jak prawo do spokoju czy prywatności. - Czy windykator może przychodzić do mojego miejsca zamieszkania lub pracy?
Tylko w wyjątkowych sytuacjach i z poszanowaniem prawa. Nachodzenie w domu lub pracy, zwłaszcza jeśli budzi strach lub dyskomfort, może być uznane za bezprawne naruszenie miru domowego i innych dóbr osobistych. - Czy windykacja długu po jego przedawnieniu lub umorzeniu jest legalna?
Nie. Windykowanie długu, który został umorzony w postępowaniu upadłościowym lub jest przedawniony, może być bezprawne. Działania takie mogą prowadzić do odpowiedzialności cywilnej lub karnej firmy windykacyjnej. - Jakie dobra osobiste mogą zostać naruszone przez firmę windykacyjną?
Najczęściej są to:- prawo do prywatności,
- nietykalność mieszkania,
- godność osobista,
- wolność od presji psychicznej,
- wizerunek (np. ujawnienie danych publicznie lub w mediach społecznościowych).
- Co mogę zrobić, jeśli czuję się nękany przez windykację?
Masz kilka możliwości:- wystąpić z powództwem cywilnym o naruszenie dóbr osobistych (żądając m.in. zadośćuczynienia, zaprzestania naruszeń);
- złożyć zawiadomienie o możliwości popełnienia przestępstwa uporczywego nękania (art. 190a § 1 k.k.) – sprawa będzie ścigana na Twój wniosek.
- Czy każda forma windykacji jest naruszeniem prawa?
Nie. Windykacja może być prowadzona zgodnie z prawem, jeśli zachowana jest forma uprzejma i proporcjonalna – np. przypomnienie o płatności SMS-em, e-mailem, telefonem czy listem. Problem pojawia się dopiero wtedy, gdy działania są nadmierne, uporczywe lub dręczące. - Czy mogę żądać zadośćuczynienia od firmy windykacyjnej?
Tak, jeśli zostały naruszone Twoje dobra osobiste, możesz dochodzić zapłaty zadośćuczynienia na podstawie art. 448 k.c. Dodatkowo możesz żądać np. przeprosin czy zapłaty określonej sumy na cel społeczny. - Co oznacza, że działanie windykacyjne było „bezprawne”?
To działanie, które nie znajduje podstawy w przepisach prawa, narusza zasady współżycia społecznego lub przekracza dopuszczalne formy odzyskiwania długu. Przykładem jest nękanie dłużnika pomimo braku aktualnego zobowiązania lub ignorowanie jego wyjaśnień.
Kontakt
Jeśli potrzebujesz bardziej szczegółowej pomocy w powyższym temacie, zapraszamy do kontaktu:
- tel: 669 815 489
- e-mail: kancelaria@krpes.com.pl
- Formularz kontaktowy: Skontaktuj się.
