Wstęp
Instytucja uznania roszczenia (długu) stanowi istotny element prawa zobowiązań, znajdujący oparcie w art. 123 § 1 pkt 2 k.c. Mimo, iż niejednokrotnie przejawia się w prozaicznych działaniach dłużnika – takich jak złożenie prośby o odroczenie terminu płatności czy dokonanie częściowej spłaty – jej skutki prawne są doniosłe i długofalowe.
Uznanie długu, zarówno w formie wyraźnej, jak i dorozumianej, wpływa bowiem na bieg terminu przedawnienia, może stanowić podstawę dla ustalenia istnienia zobowiązania oraz ograniczyć możliwość skutecznego kwestionowania roszczenia w toku ewentualnego sporu sądowego. W niniejszym opracowaniu omówiono przesłanki uznania długu, jego rodzaje oraz konsekwencje prawne, jakie wywołuje po stronie dłużnika i wierzyciela.
Uznanie długu- co to jest ?
Uznanie roszczenia (art. 123 § 1 pkt 2 k.c.) to rodzaj instytucji prawnej, polegającej na określonym zachowaniu dłużnika, którego treść stanowi potwierdzenie istnienia zobowiązania dłużnika wobec wierzyciela (np. wynikającego z zawartej umowy pożyczki czy umowy leasingu).
Dla zakwalifikowania zachowania dłużnika w kategoriach uznania roszczenia konieczne jest stwierdzenie, że świadomie daje wyraz temu, iż wierzycielowi przysługuje w stosunku do niego wierzytelność wynikająca z konkretnego stosunku prawnego. Do uznania roszczenia może dojść przez każde zachowanie się zobowiązanego, które choćby nie wyrażało zamiaru wywołania takiego skutku – dowodzi świadomości zobowiązanego istnienia roszczenia i tym samym uzasadnia przekonanie uprawnionego, że zobowiązany uczyni zadość roszczeniu.
Zasadniczy sens instytucji uznania roszczenia polega na tym, że dłużnik zapewnia wierzyciela o wykonaniu zobowiązania, w związku z czym wierzyciel nie musi obawiać się upływu przedawnienia roszczenia, gdyż uznanie powoduje przerwanie biegu przedawnienia.
Należy pamiętać, że uznanie roszczenia stanowi czynność prawną, której nie można zarówno odwołać, jak i cofnąć. Oświadczenie o uznaniu roszczenia unicestwia dotychczasowy bieg przedawnienia roszczenia w dniu jego dokonania, wobec czego termin przedawnienia roszczenia biegnie na nowo od dnia następnego.
Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w orzeczeniu z dnia 8.10.1982 r., I CZ 106/82:
,,Uznanie roszczenia może być dokonane w dowolnej formie w sposób wyraźny lub dorozumiany (np. złożenie prośby o odroczenie terminu płatności, rozłożenie należności na raty). Musi ono być stanowcze tzn. nie uzależnione od jakichkolwiek warunków lub zastrzeżeń’’.
W praktyce wyróżnia się dwa zasadnicze rodzaje uznania roszczenia, mianowicie właściwe i niewłaściwe.
Rodzaje uznania długu
- Uznanie właściwe (wprost)
Uznanie określonego roszczenia stanowi przedmiot umowy zawartej pomiędzy dłużnikiem a wierzycielem (tzw. umowa uznania roszczenia). Przepisy Kodeksu cywilnego nie określają żadnej szczególnej formy prawnej dla ważności umowy uznania roszczenia, co oznacza, że może zostać zawarta w zwykłej formie pisemnej. Istotne znaczenie ma treść umowy, z której sposób jednoznaczny powinna wynikać świadomość dłużnika co do istnienia i wymagalności roszczenia. Celem uznania jest ustalenie wysokości roszczenia. Co ważne, umowa uznania roszczenia nie stanowi samoistnej umowy, zawsze powinna odnosić się do umowy określonej umowy źródłowej (np. umowy pożyczki gotówkowej, umowy dostawy).
Warto zapamiętać, że:
,,Uznanie właściwe roszczenia dokonane po upływie terminu przedawnienia z reguły zawiera w sobie zrzeczenie się zarzutu przedawnienia (roszczenia).’’
(wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25.04.1974 r., III CRN 80/74).
- Uznanie niewłaściwe (pośrednie)
Uznanie określonego roszczenia następuje w sposób dorozumiany, czyli poprzez dokonanie określonej czynności przez dłużnika, bez zawarcia z wierzycielem umowy w formie pisemnej. Przykładem uznania niewłaściwego będzie złożenie wniosku o rozłożenie płatności roszczenia pieniężnego na raty, czy dobrowolna wpłata pieniężna na rachunek bankowy wierzyciela.
Uznania niewłaściwego może dokonać osoba działająca z dostatecznym rozeznaniem. Oznacza to, iż nie wywołuje skutków uznanie dokonane w warunkach braku świadomości lub swobody, czy pod wpływem groźby.
Skutki prawne uznania długu
- Przerwanie biegu przedawnienia – uznanie długu przerywa bieg terminu przedawnienia roszczenia, który zaczyna biec od nowa, dając wierzycielowi więcej czasu na dochodzenie roszczeń.
- Ułatwienie w dochodzeniu roszczeń – uznanie długu stanowi silny dowód w procesie cywilnym, zwalniając wierzyciela z obowiązku udowadniania istnienia długu, w szczególności w przypadku, gdy roszczenie mogłoby zostać ocenione jako przedawnione.
- Brak możliwości cofnięcia lub odwołania złożonego oświadczenia o uznaniu długu.
Podsumowanie
Uznanie długu to czynność prawna, która – niezależnie od formy, w jakiej została dokonana – wywiera istotne skutki w sferze prawa zobowiązań. Przede wszystkim prowadzi do przerwania biegu przedawnienia, a także wzmacnia pozycję procesową wierzyciela, ułatwiając mu dochodzenie roszczenia. Dłużnik, uznając zobowiązanie, ogranicza jednocześnie możliwość skutecznego kwestionowania jego istnienia w przyszłości. Z uwagi na powagę konsekwencji, każdorazowe złożenie oświadczenia o uznaniu długu powinno być poprzedzone rzetelną analizą sytuacji prawnej oraz – w razie potrzeby – konsultacją z prawnikiem.
Najczęściej zadawane pytania (FAQ)
- Czym jest uznanie długu w prawie cywilnym?
Uznanie długu (uznanie roszczenia) to zachowanie dłużnika, które potwierdza istnienie jego zobowiązania wobec wierzyciela. Może przybrać formę wyraźną (np. pisemna umowa) lub dorozumianą (np. wniosek o rozłożenie długu na raty). - Jakie są skutki prawne uznania długu?
Najważniejszym skutkiem uznania roszczenia jest przerwanie biegu przedawnienia – nowy termin liczy się od początku. Uznanie długu wzmacnia także pozycję wierzyciela w sporze sądowym i może ograniczyć możliwości obrony dłużnika. - Czy uznanie długu musi być dokonane na piśmie?
Nie. Uznanie może być dokonane w dowolnej formie – pisemnie, ustnie lub poprzez określone działania (np. dobrowolna wpłata). Liczy się treść i intencja, a nie forma. - Czy uznanie długu może zostać cofnięte?
Nie. Oświadczenie o uznaniu długu jest wiążące i nie może być jednostronnie cofnięte ani odwołane. - Czy uznanie długu przerywa bieg przedawnienia roszczenia ?
Tak. W dniu uznania długu dotychczasowy termin przedawnienia przestaje biec, a nowy termin rozpoczyna się od dnia następnego. - Czy uznanie długu może być dorozumiane?
Tak. Nawet jeśli dłużnik nie składa formalnego oświadczenia, jego działania (np. częściowa spłata, negocjacje) mogą zostać uznane za dorozumiane uznanie roszczenia. - Co się stanie, jeśli dłużnik uzna przedawnione roszczenie?
W przypadku uznania właściwego roszczenia po upływie terminu przedawnienia – zazwyczaj oznacza to zrzeczenie się zarzutu przedawnienia.
Kontakt
Jeśli potrzebujesz bardziej szczegółowej pomocy w powyższym temacie, zapraszamy do kontaktu:
- tel: 669 815 489
- e-mail: kancelaria@krpes.com.pl
- Formularz kontaktowy: Skontaktuj się.
