Czym jest zapis windykacyjny i jak go zastosować w testamencie

Wprowadzenie- czym jest zapis windykacyjny?

Zapis windykacyjny stanowi formę rozporządzenia testamentowego, z mocy którego oznaczona w testamencie przez testatora (spadkodawcę) osoba nabywa przedmiot takiego zapisu z chwilą otwarcia spadku (art. 981¹ § 1 Kodeksu cywilnego, zwany dalej: ,,k.c.’’). Warunkiem skuteczności ustanowienia zapisu windykacyjnego jest zachowanie notarialnej formy testamentu.
Wyjaśnić należy, że:

,,zapis windykacyjny został skonstruowany jako instytucja alternatywna w stosunku do dziedziczenia. Ustanowienie w testamencie spadkobierców nie pozwala spadkodawcy na przesądzenie o tym, jakie konkretnie przedmioty przypadną poszczególnym spadkobiercom, może on jedynie określić wielkość korzyści przypadających spadkobiercom ze spadku (wielkość udziału w całym spadku). Zapis windykacyjny natomiast pozwala testatorowi na uczynienie ściśle określonych przysporzeń na rzecz wskazanych osób, a więc następstwo prawne po osobie zmarłej zostaje ukształtowane zgodnie z wolą testatora. Zapisobierca windykacyjny otrzyma zawsze i wyłącznie przedmiot wskazany w testamencie. Tym samym instytucja zapisu windykacyjnego daje osobie fizycznej możliwość decydowania, po jej śmierci, o losach poszczególnych przedmiotów spadkowych’’

(M. Pazdan (w:) K. Pietrzykowski, Komentarz, t. II, s. 1153).

Przedmiotem zapisu windykacyjnego może być:

• • rzecz oznaczona co do tożsamości (np. nieruchomość, samochód określonej marki o konkretnym numerze VIN);
  • zbywalne prawo majątkowe (np. spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu, użytkowanie wieczyste, udziały w spółce z o.o.);
  • przedsiębiorstwo lub gospodarstwo rolne
  • ustanowieni na rzecz zapisobiorcy użytkowania lub służebności
  • ogół praw i obowiązków wspólnika spółki osobowej.

Warto pamiętać, że zapisobierca nabywa przedmiot zapisu windykacyjnego już w chwili otwarcia spadku.
Odpowiedzialność osoby, na rzecz której został uczyniony zapis windykacyjny za długi spadkowe jest ograniczona do wartości przedmiotu zapisu windykacyjnego według stanu i cen z chwili otwarcia spadku (także jeśli przedmiot ten następnie zostanie zniszczony lub zużyty). Trzeba mieć na uwadze, że:

,,zapisobierca odpowiada całym swoim majątkiem, a nie tylko przedmiotem zapisu windykacyjnego, jednakże odpowiedzialność ta kształtuje się w granicach, które wyznacza wartość otrzymanego przysporzenia. Ograniczenie to działa od chwili otwarcia spadku’’

(por.: E. Skowrońska – Bocian, Kodeks cywilny. Komentarz. Tom VI. Spadki, Komentarz do art. 1034 ³ k.c., WKP, 2017).

Kiedy zapis windykacyjny jest bezskuteczny?

Przepis art. 9812 k.c. określa przesłanki prawne mające wpływ na bezskuteczność ustanowionego w treści testamentu zapisu windykacyjnego. Należą do nich następujące okoliczności:

• jeżeli w chwili otwarcia spadku przedmiot zapisu windykacyjnego nie należy do spadkodawcy bądź spadkodawca był zobowiązany do jego zbycia (art. 981² zd. 1 k.c.);
• jeżeli przedmiotem zapisu windykacyjnego jest ustanowienie dla zapisobiercy użytkowania lub służebności, zapis jest bezskuteczny, gdy w chwili otwarcia spadku przedmiot majątkowy, który miał być obciążony użytkowaniem lub służebnością nie należy do spadku bądź spadkodawca był zobowiązany do jego zbycia (art. 981² zd. 2 k.c.).

Spadkobranie a zapis windykacyjny

Przepisy o powołaniu spadkobiercy, przyjęciu i odrzuceniu spadku, o zdolności do dziedziczenia i o niegodności stosuje się odpowiednio do zapisów windykacyjnych (art. 981⁵ k.c.).

Czy testator może odwołać zapis windykacyjny?

,,Ponieważ ustawodawca stawia wymóg skorzystania z testamentu w formie aktu notarialnego dla ustanowienia zapisu windykacyjnego, a już nic nie zastrzega odnośnie formy wymaganej dla jego odwołania, a także biorąc pod uwagę utrwalony pogląd orzecznictwa, że niezależnie od formy testamentu może on być odwołany w drodze testamentu sporządzonego w którejkolwiek prawnie dopuszczalnych form (np. testamentem własnoręcznym), zgodzić się należy z zapatrywaniem, że spadkodawca może odwołać zapis windykacyjny wcześniej sporządzony w formie aktu notarialnego testamentem sporządzonym w jakiekolwiek z prawnie dopuszczalnych form lub poprzez czynności faktyczne„.

(J Ciszewski, J. Knabe, w: J. Ciszewski, Komentarz KC, 2014, s. 1678; S. Wójcik, F. Zoll, w: SPP, t. 10, 2015, s. 476; P. Księżak, Zapis, s. 55-56).

Kontakt

Jeśli potrzebujesz bardziej szczegółowej pomocy w powyższym temacie, zapraszamy do kontaktu:

• tel: 669 815 489
• e-mail: kancelaria@krpes.com.pl
• Formularz kontaktowy: Skontaktuj się.