Odpowiedzialność za długi małżonka

Wstęp

Małżeństwo to nie tylko wspólne życie, ale również wspólne sprawy finansowe. Z chwilą zawarcia związku małżeńskiego między małżonkami powstaje z mocy prawa wspólność majątkowa – czyli domyślny system majątkowy, w którym większość rzeczy nabytych w trakcie trwania małżeństwa staje się wspólna. Nie oznacza to jednak, że wszystko należy do obojga – obok majątku wspólnego istnieją również majątki osobiste, do których należą np. rzeczy kupione przed ślubem, czy rzeczy otrzymane w spadku lub darowiźnie.

Jeżeli małżonkowie chcą uregulować swoje finanse inaczej, mogą zdecydować się na zawarcie umowy majątkowej sporządzanej przed notariuszem. W oparciu o zawartą umowę majątkową małżeńską można wprowadzić rozdzielność majątkową (czyli każdy z małżonków ma swój majątek osobisty) albo rozdzielność z wyrównaniem dorobków (po rozwodzie następuje rozliczenie tego, co każdy z małżonków zgromadził).

Warto pamiętać, że wybór ustroju majątkowego ma znaczenie nie tylko przy podziale majątku, ale również w zakresie ponoszenia odpowiedzialności za długi. Co do zasady, małżonkowie odpowiadają wspólnie za zwykłe, codzienne wydatki związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego. Natomiast, odpowiedzialność za inne zobowiązania – np. kredyty, pożyczki czy długi powstałe bez wiedzy drugiego małżonka – zależy od wielu czynników, o których będzie mowa w dalszej części artykułu.

Odpowiedzialność solidarna za dług współmałżonka

Co do zasady, oboje małżonkowie są odpowiedzialni solidarnie za zobowiązania zaciągnięte przez jednego z nich w sprawach wynikających z zaspokajania zwykłych potrzeb rodziny. Zasada ta, obowiązuje bez względu na ustrój majątkowy, jakiemu małżonkowie podlegają (a zatem niezależnie od tego, czy chodzi o ustrój wspólności ustawowej, czy umownej).

Natomiast, przez zobowiązania zaciągnięte w sprawach wynikających z zaspokojenia zwykłych potrzeb rodziny (art. 30 § 1 k.r.o.) należy rozumieć: ,,tylko te zobowiązania, które odnoszą się do normalnych, codziennych potrzeb rodziny, wymagających bezwzględnie zaspokojenia bez potrzeby podejmowania przez małżonków specjalnych decyzji. Wszelkie inne zobowiązania – zwłaszcza dotyczące większych zakupów ratalnych, niedające się zakwalifikować pod pojęcie „zwykłych” potrzeb rodziny – zaciągnięte przez jednego małżonka nie rodzą odpowiedzialności solidarnej drugiego małżonka.

(wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22.9.1966 r., I CR 544/66, OSP 1967, Nr 9, poz. 225).”

Kiedy małżonek nie odpowiada za długi współmałżonka?

Niestety, w praktyce zdarzają się sytuacje, kiedy jeden z małżonków zaciąga dług bez wiedzy drugiego. W zaistniałych przypadkach, co do zasady wierzyciel może sięgnąć do majątku wspólnego małżonków. Jednakże istnieją wyjątki – małżonek, który nie wiedział o zobowiązaniu, może wystąpić do sądu i domagać się, aby za spłatę odpowiadał wyłącznie ten, kto dług zaciągnął. Takie rozwiązanie jest możliwe np. wtedy, gdy udowodni się, że pieniądze z zawartej umowy pożyczki zostały wydane tylko na prywatne potrzeby jednego z małżonków albo na cele związane z działalnością gospodarczą drugiego małżonka (np. zakup sprzętu, pojazdu).

Największe znaczenie ma tzw. zgoda współmałżonka. Należy pamiętać, iż wierzyciel ma prawo dochodzić zaspokojenia z majątku wspólnego małżonków w sytuacji, gdy małżonek (niebędący dłużnikiem) wyraził zgodę za zawarcie określonej umowy (np. umowy kredytu) przez współmałżonka.

W związku z tym, warto mieć na uwadze, że:

• zgoda małżonka oznacza akceptację tego, że w razie kłopotów finansowych wierzyciel będzie mógł prowadzić egzekucję z majątku wspólnego,
• zgoda może być wyrażona przed zawarciem umowy, w trakcie jej podpisywania, a nawet po fakcie,
• przepisy nie wymagają szczególnej formy wyrażenia zgody, ale późniejszych celów dowodowych najlepiej, by zgoda została udzielona w formie pisemnej (np. w treści umowy, bądź w osobnym oświadczeniu stanowiącym załącznik do umowy).

W praktyce powyższe oznacza, że małżonek, który wyraził zgodę na zawarcie określonej umowy (np. umowy kredytu) musi liczyć się z tym, iż odpowiedzialność finansowa obejmie również jego – i to niezależnie od tego, czy sam podpisywał umowę.

Długi zaciągnięte przed ślubem – kto za nie odpowiada?

Z punktu widzenia wierzyciela istotne jest ustalenie, kiedy doszło do zawarcia określonej umowy o charakterze zobowiązaniowym. Trzeba pamiętać, że długi zaciągnięte przed zawarciem małżeństwa obciążają wyłącznie tego małżonka, który ich się podjął. Oznacza to, że wierzyciel nie może dochodzić roszczeń z majątku wspólnego małżonków.

Sytuacja może ulec zmianie, w przypadku dobrowolnego przystąpienia do istniejącego już długu przez małżonka. W takiej sytuacji, wierzyciel uzyskuje możliwość dochodzenia spłaty zobowiązania pieniężnego również od tego małżonka.

Jak uchronić się przed długami współmałżonka?

Jednym z najbardziej skutecznych sposobów chroniących małżonka od odpowiedzialności za długi współmałżonka jest zawarcie umowy majątkowej małżeńskiej. Przedmiotową umowę sporządza się, a następnie zawiera przed notariuszem. W praktyce dopuszcza się zawarcie umowy majątkowej zarówno przed zawarciem związku małżeńskiego, jak i w trakcie małżeństwa.

Najczęściej zadawane pytania (FAQ)

1. Czy zawsze małżonek odpowiada za długi współmałżonka?
   Nie. Małżonek odpowiada wspólnie z drugim małżonkiem tylko w przypadku zwykłych, codziennych wydatków związanych z utrzymaniem rodziny (np. opłaty za czynsz, rachunki). W przypadku większych zobowiązań (np. kredytu) co do zasady konieczna jest zgoda współmałżonka.
2. Co jeśli mój małżonek zaciągnął dług bez mojej wiedzy?
   Wierzyciel co do zasady może sięgnąć do majątku wspólnego, ale są sytuacje, w których można się bronić – np. gdy środki zostały wydane tylko na prywatne potrzeby współmałżonka lub jego biznes. Wtedy można wystąpić do sądu o wyłączenie swojej odpowiedzialności.
3. Czy muszę podpisywać umowę, żeby odpowiadać za dług?
   Nie zawsze. Wystarczy, że wyrazisz zgodę (nawet ustnie), aby wierzyciel mógł prowadzić egzekucję z majątku wspólnego. Dlatego najlepiej uważać, na co udzielasz zgody – i zawsze robić to na piśmie.
4. Czy małżonek odpowiada za długi współmałżonka powstałe przed ślubem ?
   Nie. Za zobowiązania zaciągnięte przed ślubem odpowiada tylko ta osoba, która zawarła określone umowy. Odpowiedzialność drugiego małżonka powstaje dopiero wtedy, gdy dobrowolnie przystąpi on do długu (np. podpisując się jako współkredytobiorca).
5. Jak mogę się zabezpieczyć przed długami współmałżonka?
   Najpewniejszym rozwiązaniem jest zawarcie umowy majątkowej małżeńskiej. Dzięki niej każdy z małżonków odpowiada wyłącznie za swoje zobowiązania.
6. Czy ustalenie rozdzielności majątkowej musi nastąpić przed ślubem?
   Nie. Rozdzielność majątkową można wprowadzić zarówno przed zawarciem małżeństwa, jak i w jego trakcie.

Kontakt

Jeśli potrzebujesz bardziej szczegółowej pomocy w powyższym temacie, zapraszamy do kontaktu:

• tel: 669 815 489
• e-mail: kancelaria@krpes.com.pl
• Formularz kontaktowy: Skontaktuj się.