W stosunkach zobowiązaniowych możemy spotkać się z sytuacją, kiedy obowiązek wykonania określonego zobowiązania (np. spłaty pożyczki) zostanie przeniesiony przez dłużnika na osobę trzecią. Takie zdarzenie prawne zostało uregulowane przez przepisy art. 519 – 522 ustawy z dnia 23.04.1964 r. – Kodeks cywilny (zwany w dalszej części: ,,k.c.’’) jako ,,przejęcie długu’’.
Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 10 stycznia 1972 r., I CR 359/71:
„Przejęcie długu jest umową, na mocy której osoba trzecia nie uczestnicząca do tej pory w stosunku zobowiązaniowym, staje się dłużnikiem, zwalniając od odpowiedzialności dotychczasowego dłużnika. Zmiana ta nie wpływa na treść stosunku obligacyjnego, łączącego wierzyciela i dawnego dłużnika. Nie umarza przejmowanego zobowiązania i nie tworzy na jego miejsce nowego.”
Sposoby dokonania przejęcia długu
Przepis art. 519 § 2 k.c. przewiduje dwie możliwości przejęcia długu, mianowicie:
- Przez zawarcie umowy między wierzycielem a osobą trzecią — za zgodą dłużnika; zgoda dłużnika może zostać złożona którejkolwiek ze stron
- Przez zawarcie umowy między dłużnikiem a osobą trzecią — za zgodą wierzyciela; zgoda wierzyciela może zostać złożona którejkolwiek ze stron
Umowa przejęcia długu staje się skuteczna dopiero po wyrażeniu zgody przez odpowiedni podmiot. Treść umowy powinna zawierać zapis wyraźnie zwalniający dotychczasowego dłużnika z odpowiedzialności — takiego zwolnienia nie można domniemywać.
Forma umowy — wymóg pisemny pod rygorem nieważności
Umowa o przejęcie długu powinna zostać zawarta na piśmie pod rygorem nieważności. Co ważne, również zgoda wierzyciela na zmianę po stronie dłużnika winna zostać wyrażona w formie pisemnej (art. 522 k.c.).
Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z dnia 06.02.1972 r., III CRN 266/72:
,,Niezachowanie formy z art. 522 k.c. (czyli pisemnej) powoduje nieważność przejęcia długu. Jest to nieważność bezwzględna, którą sąd uwzględnia z urzędu, na którą powołać się może każdy zainteresowany, a czynność prawna nią dotknięta nie może być konwalidowana. Nie jest dopuszczalne przesłuchanie świadka na fakt zawarcia umowy przejęcia długu w wypadku niezachowania formy pisemnej tej umowy.’’
Przejęcie długu – ograniczenia w sukcesji długu
Przepisy KC nie określają wprost zakazów w zakresie przedmiotu umowy przejęcia długu, jednak zasadnicze wyłączenia dotyczą:
- Niewypłacalności osoby trzeciej — wierzyciel może odmówić zgody, jeśli przejemca nie daje rękojmi wypłacalności (art. 519 § 2 pkt 2 KC)
- Właściwości zobowiązania — zobowiązania o charakterze osobistym (np. alimenty) są nieprzenaszalne
Kancelaria Radcy Prawnego Emilia Struchowska
Planujesz przejąć czyjś dług lub przenieść swoje zobowiązanie?
Przeanalizujemy Twoją sytuację i powiemy wprost, czy transakcja jest bezpieczna
Podsumowanie
Zawarcie umowy przejęcia długu prowadzi do zmiany podmiotowej po stronie dłużnika, ale nie zmienia treści i zakresu treści zobowiązania. Osoba trzecia przejmująca dług wstępuje w prawa i obowiązki dotychczasowego, pierwotnego dłużnika i odpowiada za zobowiązanie, na warunkach obowiązujących dotychczas.
Najczęściej zadawane pytania (FAQ)
Co to jest przejęcie długu?
Przejęcie długu to umowa, na mocy której osoba trzecia wchodzi w miejsce dotychczasowego dłużnika i przejmuje na siebie obowiązek spłaty długu. Dotychczasowy dłużnik zostaje wówczas zwolniony z odpowiedzialności.
Czy przejęcie długu powoduje powstanie nowego zobowiązania?
Nie. Przejęcie długu nie zmienia treści zobowiązania – jedynie osobę, która ma je wykonać. Nowy dłużnik wstępuje w miejsce poprzedniego na dotychczasowych warunkach.
Jakie są sposoby dokonania przejęcia długu?
Kodeks cywilny przewiduje dwa sposoby przejęcia długu:
- przez umowę między wierzycielem a osobą trzecią, za zgodą dłużnika;
- przez umowę między dłużnikiem a osobą trzecią, za zgodą wierzyciela.
Zgoda może być złożona dowolnej ze stron tej umowy.
Kiedy umowa przejęcia długu jest skuteczna?
Umowa przejęcia długu staje się skuteczna w przypadku, gdy odpowiedni podmiot (wierzyciel lub dłużnik – w zależności od wariantu) wyrazi zgodę na przejęcie długu.
Czy zgoda na przejęcie długu musi być pisemna?
Tak. Zarówno umowa przejęcia długu, jak i zgoda wierzyciela muszą być zawarte w formie pisemnej – pod rygorem nieważności.
Co się stanie, jeśli nie dochowano formy pisemnej?
Umowa przejęcia długu będzie nieważna. Nieważność jest bezwzględna – sąd bierze ją pod uwagę z urzędu, a umowy nie da się „naprawić” ani potwierdzić później.
Czy przejęcie długu jest zawsze możliwe?
Nie. Istnieją ograniczenia:
- przejęcie długu nie może nastąpić, jeśli osoba trzecia jest niewypłacalna (art. 519 § 2 pkt 2 k.c.),
- niektóre zobowiązania – np. alimenty – są nieprzenaszalne ze względu na ich osobisty charakter.
Czy dotychczasowy dłużnik nadal odpowiada za dług po jego przejęciu?
Nie, pod warunkiem że umowa przejęcia długu zawiera wyraźny zapis o zwolnieniu go z odpowiedzialności. Takiego zwolnienia nie można domniemywać – musi być wprost zapisane w umowie.
Autor wpisu
r.pr. Emilia Struchowska
Radca prawny specjalizujący się w antywindykacji, egzekucji sądowej i prawie spadkowym. Doświadczenie zdobywała m.in. w kancelariach komorniczych, bankach i spółkach obsługujących fundusze sekurytyzacyjne. Każdą sprawę prowadzi osobiście.
