Wstęp
W praktyce można spotkać się z sytuacją, w której spadkobierca, będący jednocześnie dłużnikiem, decyduje się na odrzucenie spadku w celu uniknięcia zwiększenia majątku, z którego jego wierzyciele mogliby się zaspokoić. Choć decyzja o odrzuceniu spadku należy do sfery autonomii woli spadkobiercy, prawo przewiduje mechanizmy przeciwdziałające nadużyciom tego prawa, gdy prowadzą one do pokrzywdzenia wierzycieli.
Ochronie przewidzianej normą prawną art. 1024 Ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (zwany dalej: ,,k.c.’’) podlega wierzyciel osobisty spadkobiercy, kiedy spadkobierca spadek odrzucił w sytuacji, gdy jego majątek osobisty jest obciążony długami. Odrzucenie spadku powoduje bowiem, że pewne aktywa nie wejdą do majątku osobistego dłużnika, co uniemożliwi lub ograniczy możliwość zaspokojenia roszczeń wierzyciela. Odrzucenie spadku stanowi więc de facto działanie dłużnika mające na celu pokrzywdzenie wierzyciela. Wierzyciel kwestionujący odrzucenie spadku powództwo winien skierować wobec temu spadkobiercy, który spadek wcześniej odrzucony ostatecznie przyjął, gdyż on jest osobą trzecią, która w wyniku czynności prawnej dłużnika uzyskała korzyść majątkową. Wskazany przepis art. 1024 k.c. stanowi legem specialem względem przepisu art. 527 k.c. odnoszącego się do ochrony wierzyciela w przypadku niewypłacalności dłużnika (skargi pauliańskiej).
Legitymacja czynna i bierna
Uprawnienie do uznania żądania odrzucenia spadku za bezskuteczne powstaje w przypadku spełnienia poniższych przesłanek:
- istnienia określonej wierzytelności w chwili odrzucenia spadku przez spadkobiercę;
- gdy odrzucenie spadku nastąpiło z pokrzywdzeniem wierzyciela spadkobiercy, spowodowało niewypłacalność spadkobiercy bądź pogłębiło stan niewypłacalności spadkobiercy;
Legitymacja czynna przysługuje wierzycielowi dłużnika będącego spadkobiercą, który odrzucił spadek. Co istotne, uprawnienie do wytoczenia powództwa z art. 1024 k.c. nie przysługuje:
- wierzycielom spadkowym;
- wierzycielom zapisobiercy w przypadku zapisu zwykłego;
- wierzycielom osoby, która jest wyłącznie uprawniona do zachowku, lecz nie została powołana do dziedziczenia.
Natomiast, legitymacja bierna przysługuje przeciwko spadkobiercy, który został powołany do dziedziczenia w wyniku odrzucenia spadku.
Termin
Z powództwem uznania odrzucenia spadku za bezskuteczne wierzyciel może wystąpić w ciągu 6 miesięcy od chwili uzyskania informacji o odrzuceniu spadku, jednak nie później niż przed upływem 3 lat od odrzucenia spadku (art. 1024 § 2 k.c.). Powyższe terminy są zawite, co oznacza, że w przypadku ich upływu wierzyciel spadkobiercy traci uprawnienie do żądania uznania odrzucenia spadku za bezskuteczne względem niego.
Skutki uwzględnienia powództwa
,,Uznając żądanie wierzyciela zgłoszone na podstawie art. 1024 k.c. za udowodnione, sąd uznaje odrzucenie spadku przez dłużnika za bezskuteczne w stosunku do tego wierzyciela, co otwiera temu ostatniemu drogę do zaspokojenia się z przedmiotów i praw wchodzących w skład masy spadkowej, które nie weszły do majątku dłużnika w wyniku odrzucenia przez niego spadku’’.
(K. Żok w: M. Gutowski, Komentarz KC, t. 2, 2016, s. 1765).
,,Przyjmuje się, że wierzyciele osobiści dłużnika (spadkobierca, który odrzucił spadek), którzy uzyskali orzeczenie na podstawie art. 1024 k.c. korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia przed wierzycielami osobistymi spadkobiercy definitywnego – art. 532 k.c. w zw. z art. 1024 § 1 k.c.’’
(M. Pyziak – Szafnicka, Zaskarżenie, s. 48; E. Niezbecka w: A. Kidyba, Komentarz KC, t. 4, 2012, s. 288).
Najczęściej zadawane pytania (FAQ)
- Kiedy można zakwestionować odrzucenie spadku?
Wierzyciel może to zrobić, gdy w chwili odrzucenia miał wymagalne roszczenie wobec spadkobiercy, a sama czynność pogłębiła jego niewypłacalność lub stanowiła pokrzywdzenie wierzyciela. - Jaki jest termin na złożenie pozwu?
Do 6 miesięcy od momentu, gdy wierzyciel dowiedział się o odrzuceniu spadku, ale nie później niż 3 lata od daty samego odrzucenia. - Jakie są konsekwencje uznania odrzucenia spadku za bezskuteczny?
Aktywa spadkowe, które nie weszły do majątku dłużnika mogą być wykorzystane przez wierzyciela do zaspokojenia jego roszczeń.
Kontakt
Jeśli potrzebujesz bardziej szczegółowej pomocy w powyższym temacie, zapraszamy do kontaktu:
- tel: 669 815 489
- e-mail: kancelaria@krpes.com.pl
- Formularz kontaktowy: Skontaktuj się.
