Małżeństwo to nie tylko wspólne życie, ale również wspólne sprawy finansowe. Z chwilą zawarcia związku małżeńskiego między małżonkami powstaje z mocy prawa wspólność majątkowa — domyślny system, w którym większość rzeczy nabytych w trakcie trwania małżeństwa staje się wspólna. Nie oznacza to jednak, że wszystko należy do obojga — obok majątku wspólnego istnieją majątki osobiste (rzeczy kupione przed ślubem, odziedziczone lub otrzymane w darowiźnie).
Wybór ustroju majątkowego ma znaczenie nie tylko przy podziale majątku, ale również w zakresie ponoszenia odpowiedzialności za długi.
Odpowiedzialność solidarna za dług współmałżonka
Co do zasady, oboje małżonkowie są odpowiedzialni solidarnie za zobowiązania zaciągnięte przez jednego z nich w sprawach wynikających z zaspokajania zwykłych potrzeb rodziny. Zasada ta, obowiązuje bez względu na ustrój majątkowy, jakiemu małżonkowie podlegają (a zatem niezależnie od tego, czy chodzi o ustrój wspólności ustawowej, czy umownej).
Natomiast, przez zobowiązania zaciągnięte w sprawach wynikających z zaspokojenia zwykłych potrzeb rodziny (art. 30 § 1 k.r.o.) należy rozumieć: ,,tylko te zobowiązania, które odnoszą się do normalnych, codziennych potrzeb rodziny, wymagających bezwzględnie zaspokojenia bez potrzeby podejmowania przez małżonków specjalnych decyzji. Wszelkie inne zobowiązania – zwłaszcza dotyczące większych zakupów ratalnych, niedające się zakwalifikować pod pojęcie „zwykłych” potrzeb rodziny – zaciągnięte przez jednego małżonka nie rodzą odpowiedzialności solidarnej drugiego małżonka.
(wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22.9.1966 r., I CR 544/66, OSP 1967, Nr 9, poz. 225).”
Kiedy małżonek nie odpowiada za długi współmałżonka?
Zdarzają się sytuacje, gdy jeden z małżonków zaciąga dług bez wiedzy drugiego. W takich przypadkach wierzyciel może co do zasady sięgnąć do majątku wspólnego — jednak istnieją wyjątki. Małżonek, który nie wiedział o zobowiązaniu, może wystąpić do sądu i domagać się, aby za spłatę odpowiadał wyłącznie ten, kto dług zaciągnął. Jest to możliwe, gdy udowodni się, że pieniądze zostały wydane tylko na prywatne potrzeby jednego z małżonków albo na cele związane z jego działalnością gospodarczą.
Zgoda współmałżonka — kluczowe znaczenie
Wierzyciel ma prawo dochodzić zaspokojenia z majątku wspólnego małżonków, gdy małżonek wyraził zgodę na zawarcie określonej umowy (np. umowy kredytu) przez współmałżonka. Warto pamiętać:
- Zgoda małżonka oznacza akceptację, że w razie kłopotów finansowych wierzyciel będzie mógł prowadzić egzekucję z majątku wspólnego
- zgoda może być wyrażona przed zawarciem umowy, w trakcie jej podpisywania, a nawet po fakcie,
- przepisy nie wymagają szczególnej formy wyrażenia zgody, ale późniejszych celów dowodowych najlepiej, by zgoda została udzielona w formie pisemnej (np. w treści umowy, bądź w osobnym oświadczeniu stanowiącym załącznik do umowy).
W praktyce powyższe oznacza, że małżonek, który wyraził zgodę na zawarcie określonej umowy (np. umowy kredytu) musi liczyć się z tym, iż odpowiedzialność finansowa obejmie również jego – i to niezależnie od tego, czy sam podpisywał umowę.
Długi zaciągnięte przed ślubem – kto za nie odpowiada?
Trzeba pamiętać, że długi zaciągnięte przed zawarciem małżeństwa obciążają wyłącznie tego małżonka, który ich się podjął. Oznacza to, że wierzyciel nie może dochodzić roszczeń z majątku wspólnego małżonków.
Sytuacja może ulec zmianie wyłącznie w przypadku dobrowolnego przystąpienia do istniejącego długu przez drugiego małżonka — np. przez podpisanie się jako współkredytobiorca.
Kancelaria Radcy Prawnego Emilia Struchowska
Nie wiesz, czy musisz spłacać długi partnera?
Przeanalizujemy Twoją sytuację i powiemy wprost, co możesz zrobić.
Jak uchronić się przed długami współmałżonka?
Jednym z najbardziej skutecznych sposobów jest zawarcie umowy majątkowej małżeńskiej (intercyzy) sporządzanej przed notariuszem. Umowę można zawrzeć zarówno przed ślubem, jak i w trakcie małżeństwa. Dzięki niej każdy z małżonków odpowiada wyłącznie za swoje zobowiązania.
Uwaga: Intercyza zawarta po zaciągnięciu długu przez współmałżonka jest bezskuteczna wobec wierzyciela, który mógł liczyć na majątek wspólny.
Najczęściej zadawane pytania (FAQ)
Czy zawsze małżonek odpowiada za długi współmałżonka?
Nie. Małżonek odpowiada wspólnie z drugim małżonkiem tylko w przypadku zwykłych, codziennych wydatków związanych z utrzymaniem rodziny (np. opłaty za czynsz, rachunki). W przypadku większych zobowiązań (np. kredytu) co do zasady konieczna jest zgoda współmałżonka.
Co jeśli mój małżonek zaciągnął dług bez mojej wiedzy?
Wierzyciel co do zasady może sięgnąć do majątku wspólnego, ale są sytuacje, w których można się bronić – np. gdy środki zostały wydane tylko na prywatne potrzeby współmałżonka lub jego biznes. Wtedy można wystąpić do sądu o wyłączenie swojej odpowiedzialności.
Czy muszę podpisywać umowę, żeby odpowiadać za dług?
Nie zawsze. Wystarczy, że wyrazisz zgodę (nawet ustnie), aby wierzyciel mógł prowadzić egzekucję z majątku wspólnego. Dlatego najlepiej uważać, na co udzielasz zgody – i zawsze robić to na piśmie.
Czy małżonek odpowiada za długi współmałżonka powstałe przed ślubem ?
Nie. Za zobowiązania zaciągnięte przed ślubem odpowiada tylko ta osoba, która zawarła określone umowy. Odpowiedzialność drugiego małżonka powstaje dopiero wtedy, gdy dobrowolnie przystąpi on do długu (np. podpisując się jako współkredytobiorca).
Jak mogę się zabezpieczyć przed długami współmałżonka?
Najpewniejszym rozwiązaniem jest zawarcie umowy majątkowej małżeńskiej. Dzięki niej każdy z małżonków odpowiada wyłącznie za swoje zobowiązania.
Czy ustalenie rozdzielności majątkowej musi nastąpić przed ślubem?
Nie. Rozdzielność majątkową można wprowadzić zarówno przed zawarciem małżeństwa, jak i w jego trakcie.
Autor wpisu
r.pr. Emilia Struchowska
Radca prawny specjalizujący się w antywindykacji, egzekucji sądowej i prawie spadkowym. Doświadczenie zdobywała m.in. w kancelariach komorniczych, bankach i spółkach obsługujących fundusze sekurytyzacyjne. Każdą sprawę prowadzi osobiście.
