Wstęp
Prawo własności jako prawo podmiotowe należy do praw rzeczowych skutecznych erga omnes, stąd też pozycja prawna właściciela jest niezwykle silna. Znajduje to swoje odzwierciedlenie w sferze ochrony przysługującego prawa podmiotowego przed nieuprawnionymi działaniami innych osób, przy czym zawsze to właściciel decyduje, które rozwiązanie jest dla niego najkorzystniejsze z punktu widzenia ochrony własności. Naruszenie prawa własności pociąga za sobą określone konsekwencje prawne. Ingerencja osoby trzeciej w sferę cudzego prawa własności może doprowadzić do powstania określonych szkód, co będzie uprawniało właściciela określonej rzeczy do realizacji roszczeń odszkodowawczych, o których mowa w przepisie art. 415 Kodeksu cywilnego (dalej: ,,k.c.’’) i następnych. Natomiast, naruszenie prawa własności rzeczy poprzez pozbawienie władztwa nad tą rzeczą właściciela bądź wkroczenie w sferę cudzego prawa, podlega ochronie określonej przepisem art. 222 k.c.
Powołany artykuł obejmuje dwa odrębne roszczenia, zależne od rodzaju dokonanego naruszenia, tj. roszczenie windykacyjne (art. 222 § 1 k.c.) mające zastosowanie przeciwko osobie władającej cudzą rzeczą bez podstawy prawnej oraz roszczenie negatoryjne (art. 222 § 2 k.c.), które można formułować w sytuacji bezprawnego wkroczenia w sferę uprawnień właściciela w inny sposób niż pozbawienie go władztwa nad rzeczą.
Przepis art. 222 k.c. statuuje więc reżim odpowiedzialności prawnej podmiotów ingerujących w cudzą własność.
Roszczenie windykacyjne (rei vindicatio) art. 222 § 1 k.c.
Jest to roszczenie o wydanie rzeczy, skierowane przez właściciela rzeczy przeciwko osobie niebędącej jej właścicielem, ale będącej w jej posiadaniu. Przedmiotem roszczenia mogą być zarówno rzeczy ruchome, jak i nieruchomości. Ciężar dowodowy w postaci wykazania przesłanek uzasadniających roszczenie windykacyjne ciąży na powodzie. Przede wszystkim, powód powinien wykazać, iż przysługuje mu prawo własności określonej rzeczy oraz fakt pozbawienia go faktycznego władztwa nad tą rzeczą przez osobę trzecią. Należy pamiętać, że żądanie wydania rzeczy obejmuje rzecz w takim stanie, w jakim znajduje się w chwili realizacji roszczenia.
Roszczenie negatoryjne (actio negatoria) art. 222 § 2 k.c.
Jest to roszczenie o przywrócenie stanu zgodnego z prawem i o zaniechanie naruszeń skierowane przez właściciela określonej rzeczy przeciwko osobie, która narusza własność w inny sposób, niż poprzez objęcie rzeczy we władanie. Mowa tu o tzw. immisjach pośrednich (art. 144 k.c.). Treścią roszczenia negatoryjnego jest żądanie zaprzestania naruszeń oraz przywrócenie stanu poprzedniego.
Przedawnienie roszczeń windykacyjnych i negatoryjnych
W świetle przepisu art. 223 § k.c. przedawnieniu nie podlegają wyłącznie roszczenia windykacyjne i negatoryjne dotyczące nieruchomości. Natomiast, wszelkie roszczenia dotyczące rzeczy ruchomych przedawniają się zgodnie z ogólnymi przepisami o przedawnieniu (art. 118 k.c.). Zgodnie zaś z treścią przepisu art. 118 k.c., jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej, termin przedawnienia wynosi lat sześć, a dla roszczeń o świadczenia okresowe oraz roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej – trzy lata.
Roszczenia uzupełniające
Roszczenia uzupełniające (inaczej roszczenia rozliczające), o których mowa w art. 224 – art. 231 k.c. mają zastosowanie do stosunków bezumownych, gdy bez porozumienia zainteresowanych dojdzie do tego, że rzecz stanowiąca własność jednej osoby znajdzie się w posiadaniu innej osoby. Warto zaznaczyć, że powołane przepisy art. 224 – art. 231 k.c. mają pierwszeństwo przed przepisami dotyczącymi bezpodstawnego wzbogacenia. Omawiany przepis art. 224 k.c. wymienia następujące roszczenia uzupełniające, które przysługują właścicielowi określonej rzeczy, obok roszczenia windykacyjnego:
- o wynagrodzenie za bezumowne korzystanie z rzeczy;
- o odszkodowanie z tytułu zużycia, pogorszenia lub utraty rzeczy;
- o zwrot pobranych i nie zużytych pożytków;
- o zapłatę wartości pożytków zużytych;
- o zwrot wartości pożytków nie pobranych z powodu złej gospodarki.
Przedawnienie roszczeń uzupełniających
Zgodnie z przepisem art. 229 § 1 k.c. termin przedawnienia roszczeń o charakterze uzupełniającym wobec roszczenia windykacyjnego, rozpoczynają swój bieg w dniu wydania rzeczy. Należy pamiętać, że jest to termin przedawnienia, a nie termin zawity. Roszczenia nie wygasają, a zobowiązany może uchylić się od spełnienia określonego świadczenia podnosząc zarzut przedawnienia. Termin przedawnienia roszczenia wynosi jeden rok.
Kontakt
Jeśli potrzebujesz bardziej szczegółowej pomocy w powyższym temacie, zapraszamy do kontaktu:
- tel: 669 815 489
- e-mail: kancelaria@krpes.com.pl
- Formularz kontaktowy: Skontaktuj się.
