Śmierć bliskiej osoby, która spłacała kredyt, rodzi pytanie zadawane bankom i kancelariom częściej niż jakiekolwiek inne z zakresu prawa spadkowego: czy zobowiązanie znika razem z kredytobiorcą. Odpowiedź polskiego prawa jest jednoznaczna i dla większości rodzin zaskakująca — kredyt nie wygasa, lecz wchodzi w skład spadku.
Czy śmierć kredytobiorcy powoduje wygaśnięcie kredytu?
Nie. Trzeba pamiętać, że spadkobierca zmarłego kredytobiorcy (będącego dłużnikiem banku) wstępuje w jego w prawa i obowiązki majątkowe. zobowiązanie do zwrotu kredytu wchodzi w skład spadku jako dług spadkowy (art. 922 § 1 k.c.), przy czym obejmuje on zarówno raty kredytu wymagalnego jeszcze przed śmiercią kredytobiorcy, jak i raty, które stają się wymagalne po tej chwili.
Śmierć kredytobiorcy nie wywołuje zmian w treści umowy kredytowej, a tym samym spadkobiercy zobowiązani są do zwrotu kredytu na zasadach określonych w umowie, z uwzględnieniem przewidzianego harmonogramu spłat. W praktyce niektóre banki mogą wyrazić zgodę na dokonanie określonych zmian, co powinno zostać potwierdzone zawarciem aneksu do umowy kredytowej.
Czy śmierć kredytobiorcy powoduje natychmiastową wymagalność kredytu?
Co do zasady nie. Należy wyjaśnić, że wymagalność roszczenia oznacza stan, w którym wierzyciel uzyskuje możliwość skutecznego żądania zaspokojenia swojej wierzytelności, a dłużnik zostaje obarczony obowiązkiem spełnienia świadczenia. Przed terminem wymagalności wierzyciel nie ma bowiem prawa domagać się od dłużnika płatności jego należności.
Inaczej mówiąc, jeżeli w dniu śmierci kredytobiorcy umowa kredytowa obowiązywała, spadkobiercy zobowiązani są do spłaty ewentualnego zadłużenia, przy czym kolejne raty stają się wymagalne z nadejściem określonego w harmonogramie terminu.
Ubezpieczenie kredytu na wypadek śmierci
W praktyce przy zawarciu umowy kredytu hipotecznego większość banków wymaga, aby kredytobiorca był objęty ochroną ubezpieczeniową na wypadek śmierci. Niewątpliwie, ubezpieczenie kredytu ma na celu zabezpieczenie nie tylko kredytobiorcy, ale i również jego spadkobierców na wypadek nagłej śmierci kredytobiorcy. Kredytobiorca zawierając umowę ubezpieczenia wskazuje bank, jako stronę uposażoną w przypadku jego śmierci. W takiej sytuacji bank mając potwierdzoną aktem zgonu informację o śmierci kredytobiorcy jest upoważniony zwrócić się do ubezpieczyciela o wypłatę o wypłatę świadczenia z uwagi na zajście zdarzenia ubezpieczeniowego.
Przedawnienie roszczenia wynikającego z umowy bankowej
Początek biegu terminu przedawnienia jest bezpośrednio związany z terminem wymagalności roszczenia (art. 120 § 1 k.c.). Okres przedawnienia żądania rozpoczyna się bowiem od dnia, w którym przedmiotowe roszczenie stało się wymagalne – czyli wraz z dniem, kiedy minął termin jego płatności.
W związku z tym, przedawnienie każdej z rat kredytu następuje co do zasady indywidualnie, w oderwaniu od przedawnienia innych rat. Jeśli jednak zadłużenie zostanie postawione w stan natychmiastowej wymagalności wskutek zaległości przekraczających co najmniej dwie pełne i wymagalne raty, wówczas termin przedawnienia biegnie dla całej sumy kredytu pozostałej do spłaty.
Termin przedawnienia roszczeń bankowych wynikających z kredytu konsumenckiego, w myśl art. 118 k.c., wynosi 3 lata – jako roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej. Zastrzec jednocześnie należy, że obecnie termin przedawnienia upływa dopiero wraz z końcem roku kalendarzowego, w którym upływa okres przedawnienia, a nie z dniem, z którym upływają 3 lata od dnia powstania wymagalności roszczenia.
Na przykład, jeśli roszczenie stało się wymagalne w dniu 20 marca 2020 r., to termin jego przedawnienia upłynie z dniem 31 grudnia 2023 r.
Kancelaria Radcy Prawnego Emilia Struchowska
Bank domaga się spłaty kredytu po zmarłym?
Przeanalizujemy umowę kredytową, polisę i bilans spadku, zanim podejmiesz jakiekolwiek zobowiązanie.
Kto faktycznie odpowiada za kredyt zmarłego?
Krąg zobowiązanych jest szerszy niż sami spadkobiercy i warto ustalić go na samym początku:
W każdym z tych wariantów uzyskujesz możliwość przedstawienia swojego stanowiska, zgłoszenia zarzutów (np. przedawnienia roszczenia, jego bezzasadności lub zawyżenia kwoty) i rzeczywistej obrony swoich praw.
- Spadkobiercy ustawowi lub testamentowi - odpowiadają za dług od chwili otwarcia spadku, przy czym do momentu przyjęcia spadku wyłącznie ze spadku, a nie z majątku osobistego (art. 1030 k.c.).
- Współkredytobiorca - odpowiada za całość zobowiązania solidarnie i niezależnie od tego, czy jest spadkobiercą oraz czy spadek przyjął. Bank może żądać od niego pełnej spłaty.
- Poręczyciel - poręczenie nie wygasa wraz ze śmiercią dłużnika głównego; poręczyciel odpowiada dalej na warunkach wynikających z umowy poręczenia.
- Małżonek - z chwilą śmierci ustaje wspólność majątkowa, ale jeżeli kredyt zaciągnięto za jego zgodą, bank może sięgać także do majątku, który był wspólny.
Między samymi spadkobiercami odpowiedzialność jest solidarna do chwili działu spadku, a po dziale — proporcjonalna do wielkości udziałów (art. 1034 k.c.).
Co zrobić krok po kroku po śmierci kredytobiorcy ?
- Przeprowadź postępowanie spadkowe (u notariusza lub przed sądem rejonowym właściwym ze względu na ostatnie miejsce zamieszkania zmarłego kredytobiorcy).
- Zbierz dokumenty — akt zgonu, umowę kredytową wraz z załącznikami oraz polisę ubezpieczeniową oraz akt poświadczenia dziedziczenia lub postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku.
- Zawiadom bank i wystąp na piśmie o aktualne saldo zadłużenia oraz o wskazanie rachunku do wpłat rat
Najczęściej zadawane pytania (FAQ)
Czy bank może zająć konto spadkobiercy zaraz po śmierci kredytobiorcy?
Nie. Do zajęcia rachunku potrzebny jest tytuł wykonawczy — prawomocny wyrok lub nakaz zapłaty zaopatrzony w klauzulę wykonalności, wydany przeciwko konkretnemu spadkobiercy. Sama śmierć kredytobiorcy nie daje bankowi żadnych uprawnień egzekucyjnych wobec rodziny.
Co się stanie, jeśli nie złożę żadnego oświadczenia w ciągu sześciu miesięcy?
Spadek zostanie przyjęty z dobrodziejstwem inwentarza, czyli z odpowiedzialnością ograniczoną do wartości aktywów spadku. To rozwiązanie bezpieczniejsze niż przyjęcie proste, ale nie zwalnia z długu i nie chroni przed postępowaniem sądowym ani przed kosztami spisu inwentarza.
Czy odrzucenie spadku oznacza, że dług przejdzie na moje dzieci?
Tak — udział odrzucającego przechodzi na jego zstępnych, w tym małoletnich. Dlatego odrzucenie spadku planuje się dla całej linii spadkobierców naraz, pilnując terminu dla każdej osoby. Od 15 listopada 2023 r. odrzucenie w imieniu dziecka w typowej sytuacji nie wymaga już zgody sądu opiekuńczego.
Czy spadkobiercy muszą spłacić kredyt jednorazowo?
Nie. Kredyt trwa na dotychczasowych warunkach i spłacany jest zgodnie z harmonogramem. Żądanie natychmiastowej spłaty całości jest uzasadnione dopiero po skutecznym wypowiedzeniu umowy, które wymaga wcześniejszego wezwania do zapłaty i pouczenia o możliwości restrukturyzacji.
Czy można sprzedać mieszkanie obciążone kredytem zmarłego?
Tak, po uzyskaniu aktu poświadczenia dziedziczenia albo postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku. Sprzedaż odbywa się zwykle z jednoczesną spłatą kredytu z ceny i wykreśleniem hipoteki na podstawie zgody banku, czyli tzw. promesy.
Czy dług kredytowy przedawnia się po śmierci kredytobiorcy?
Autor wpisu
r.pr. Emilia Struchowska
Radca prawny specjalizujący się w antywindykacji, egzekucji sądowej i prawie spadkowym. Doświadczenie zdobywała m.in. w kancelariach komorniczych, bankach i spółkach obsługujących fundusze sekurytyzacyjne. Każdą sprawę prowadzi osobiście.
